مرکز ریاست جمهوری اوباما که قرار است از ۱۹ ژوئن ۲۰۲۶ پذیرای عموم مردم باشد، پروژهای است که نمیتوان تنها از یک مسیر یا یک زاویه به آن نزدیک شد. این موضوع نهتنها از نظر فیزیکی بلکه از نظر فلسفه طراحی نیز صدق میکند. این مجموعه توسط دفتر معماری Tod Williams Billie Tsien Architects با همکاری معماران منظر Michael Van Valkenburgh Associates طراحی شده و در زمینی به وسعت ۱۹.۳ هکتار در بخش جنوبی شهر شیکاگو قرار گرفته است.
بازدیدکنندگان میتوانند از مسیرهای مختلف وارد مجموعه شوند؛ برخی از طریق میدان مرکزی وارد میشوند، برخی از پارکینگ زیرزمینی که در دل یک تپه مصنوعی جای گرفته به مجموعه دسترسی پیدا میکنند و عدهای نیز از میان مسیرهای سرسبز پارک جکسون قدم به محوطه میگذارند. این پارک تاریخی که طراحی آن به سال ۱۸۷۱ و آثار Frederick Law Olmsted و Calvert Vaux بازمیگردد، بخشی مهم از هویت محیط اطراف مجموعه محسوب میشود.
به گفته Tod Williams، یکی از معماران پروژه، مرکز ریاست جمهوری اوباما از تمام جهات به روی مردم باز است و همین ویژگی، روح اصلی طرح را شکل میدهد. در واقع هدف پروژه تنها نمایش میراث سیاسی باراک اوباما نبوده، بلکه ایجاد فضایی برای مشارکت عمومی و ارتباط با جامعه محلی در اولویت قرار داشته است.
فهرست مطالب
از رقابت معماری تا انتخاب طرح نهایی
دفتر Tod Williams Billie Tsien Architects در سال ۲۰۱۵ پس از رقابتی فشرده که نامهای مطرحی همچون Snøhetta، Diller Scofidio + Renfro و Adjaye Associates نیز در آن حضور داشتند، موفق شد طراحی این پروژه را به دست آورد.
در همان ابتدا، بنیاد اوباما درخواست متفاوتی را مطرح کرد. برخلاف کتابخانههای سنتی روسای جمهور آمریکا که عمدتاً بر نگهداری اسناد و نمایش میراث سیاسی تمرکز دارند، این پروژه قرار بود به فضایی عمومی برای خدمت به جامعه و الهامبخشی به نسل آینده رهبران تبدیل شود. از آنجا که آرشیو ریاست جمهوری اوباما بهصورت دیجیتال نگهداری میشود، نیازی به ایجاد یک کتابخانه سنتی وجود نداشت.
به همین دلیل، معماران تصمیم گرفتند برنامههای مختلف مجموعه را به جای قرار دادن در یک ساختمان واحد، در میان چندین ساختمان توزیع کنند.
اجزای اصلی مرکز ریاست جمهوری اوباما
مهمترین ساختمان مجموعه، برج موزه هشتطبقه است؛ ساختمانی که علاوه بر فضاهای نمایشگاهی، دفاتر خصوصی باراک و میشل اوباما را نیز در خود جای داده است.
در سوی دیگر میدان مرکزی، شعبهای از کتابخانه عمومی شیکاگو قرار گرفته که اتاق مطالعه آن با مجموعهای از کتابهای مورد علاقه رئیسجمهور پیشین آمریکا تجهیز شده است.
ساختمان دیگری به نام Forum نقش پیونددهنده بخشهای مختلف مجموعه را بر عهده دارد. این ساختمان شامل سالنهای اجرا، فضاهای آموزشی، دفاتر اداری، استودیوهای ضبط صدا و امکانات فرهنگی متنوع است.
علاوه بر این، مجموعه دارای یک مرکز ورزشی ۶۰ هزار فوت مربعی است که طراحی آن توسط دفتر معماری Moody Nolan انجام شده است.
برجی نمادین با تفسیری باز
هنگامی که Billie Tsien بر روی باغ بام کتابخانه ایستاده و به برج موزه نگاه میکند، این چشمانداز را فرصتی برای درک کلیت پروژه میداند. از این نقطه میتوان ارتباط میان ساختمانها و نقش برج موزه در ساختار مجموعه را بهخوبی مشاهده کرد.
به گفته Williams، تیم طراحی از همان ابتدا میدانست که باراک اوباما شخصیتی نمادین است و ساختمان اصلی پروژه نیز باید ویژگی مشابهی داشته باشد. اما چالش اصلی این بود که یک ساختمان نمادین دقیقاً چه معنایی میتواند داشته باشد.
نتیجه این جستوجو، برجی چندوجهی با نمایی از گرانیت نیوهمپشایر شد. پنجرههای ساختمان به شکلی پویا در میان سطوح سنگی قرار گرفتهاند و تصویری متفاوت از یک برج یادمانی ارائه میدهند.
برخی افراد فرم ساختمان را شبیه دستانی میبینند که در کنار یکدیگر به سمت بالا حرکت کردهاند، در حالی که برخی دیگر آن را به چراغی روشن و هدایتگر تشبیه میکنند. به گفته طراحان، این ابهام در معنا کاملاً عمدی است تا هر فرد برداشت شخصی خود را از ساختمان داشته باشد.
در یکی از گوشههای فوقانی برج نیز سایهبانی فلزی قرار گرفته که بخشی از سخنرانی تاریخی باراک اوباما در سال ۲۰۱۵ درباره راهپیماییهای سلما تا مونتگمری بر روی آن حک شده است.
تجربه بازدید از موزه
فضاهای نمایشگاهی موزه در چهار طبقه گسترش یافتهاند و به آتریومی بزرگ باز میشوند که دیوارهای آن با مجموعهای از تصاویر و ویدئوهای مرتبط با دوران ریاست جمهوری اوباما پوشیده شده است.
Billie Tsien هنگام مشاهده این تصاویر از خاطرات آن دوران سخن میگوید و تأکید میکند که حضور در آن دوره تاریخی تجربهای فراموشنشدنی بوده است.
نمایشگاههای موزه مسیر زندگی شخصی و سیاسی باراک و میشل اوباما را دنبال میکنند؛ از ریشههای خانوادگی و اجتماعی آنها گرفته تا مبارزات انتخاباتی سال ۲۰۰۸ و مهمترین رویدادهای دوران ریاستجمهوری.
بازدیدکنندگان همچنین میتوانند برخی از موفقیتها و چالشهای دولت اوباما را مرور کنند و حتی وارد نسخه بازسازیشده دفتر بیضیشکل رئیسجمهور آمریکا شوند.
با این حال، هدف موزه صرفاً ایجاد حس نوستالژی نیست. نمایشگاهها تلاش میکنند اهمیت مشارکت مدنی را نیز یادآوری کنند. بخشهایی از موزه به قوانین تاریخی حقوق مدنی اختصاص یافته و نمایشگرهای تعاملی از بازدیدکنندگان میخواهند تعهدات شخصی خود را برای خدمت به جامعه ثبت کنند.
اتاق آسمان؛ فضایی برای تأمل
در طبقه هشتم برج، فضایی به نام The Sky Room قرار دارد که با پنجرههای سرتاسری خود چشمانداز گستردهای از جنوب شیکاگو را در برابر بازدیدکنندگان قرار میدهد.
Robbin Cohen، معاون اجرایی مرکز، معتقد است تجربه بازدید از موزه میتواند از نظر احساسی بسیار سنگین باشد. به همین دلیل، این فضا بهعنوان مکانی آرام و تأملبرانگیز طراحی شده تا بازدیدکنندگان فرصتی برای اندیشیدن و استراحت داشته باشند.
در مرکز این فضا، اثر هنری ویژهای از Idris Khan قرار گرفته که از هزاران واژه مهرشده برگرفته از سخنرانی سلما باراک اوباما تشکیل شده است.
هنر؛ یکی از ارکان اصلی مرکز ریاست جمهوری اوباما
مجموعه اوباما تنها یک پروژه معماری نیست؛ بلکه یکی از بزرگترین برنامههای هنری در میان پروژههای فرهنگی جدید آمریکا را نیز در خود جای داده است.
در مجموع ۲۸ اثر هنری سفارشی برای این مجموعه خلق شده که تحت مدیریت Virginia Shore انتخاب و اجرا شدهاند.
از مهمترین آثار میتوان به نصب شیشهای عظیم Julie Mehretu در ضلع شمالی برج، نقاشی سهطبقه Mark Bradford در آتریوم ورودی و طاق بزرگ Martin Puryear در میدان مرکزی اشاره کرد.
فضایی برای آینده
به گفته Robbin Cohen، فلسفه اصلی پروژه بر این ایده استوار است که همه افراد باید صدایی داشته باشند و بتوانند در کنار یکدیگر برای ساختن آیندهای بهتر همکاری کنند.
در طراحی داخلی مجموعه اوباما نیز چهرههای شناختهشدهای حضور داشتهاند؛ Michael S. Smith مسئول طراحی مبلمان و فضاهای داخلی بوده و Ralph Applebaum طراحی نمایشگاههای موزه را بر عهده داشته است.
در روز بازدید اولیه، فضای مجموعه مملو از خانوادهها، دوستان و مهمانانی بود که برای نخستین بار این مرکز را تجربه میکردند. در بخشهای مختلف، جوانان در سالن اجرا مشغول تمرین بودند، بازدیدکنندگان در رستوران مجموعه ناهار میخوردند و بسیاری از افراد با احساسات عمیق و گاه اشک در چشمانشان از فضا بازدید میکردند.
هنگامی که از Billie Tsien درباره احساسش نسبت به مشاهده حضور نخستین بازدیدکنندگان در این مجموعه پرسیده شد، پاسخ کوتاه اما معناداری داد:
«این لحظه واقعاً تأثیرگذار است.»